Op zondag 13 september 2026 kan je tijdens Open Monumentendag twee bijzondere molens in Knokke-Heist gratis bezoeken. Zowel de Kalfmolen in Knokke als de molen van Callant, ook bekend als De Kruier, in Ramskapelle openen van 10 tot 17 uur hun deuren. Een unieke gelegenheid om kennis te maken met het rijke molenerfgoed van onze gemeente.
Kalfmolen: een monument met meer dan 350 jaar geschiedenis
Wie langs de Graaf Jansdijk rijdt of fietst, kan er moeilijk naast kijken: de Kalfmolen prijkt er al eeuwenlang op de oude dijk. De houten standaardmolen werd vermoedelijk rond 1670 gebouwd op de Graaf Jansdijk, een zeedijk die dateert uit het begin van de 15de eeuw. De oudste bekende vermelding dateert uit 1681, toen molenaar Cornelis Dyle op de molen verongelukte. In historische documenten duikt de molen later op als ‘De Caelfmolen’, ‘Calfmolen’ en ‘Kalfmeulen’. De naam verwijst naar de vlakbij gelegen herberg Het Kalf, die samen met de molen in de 19de eeuw haar naam gaf aan de wijk Het Kalf.
Een molen met een bewogen verhaal
Eeuwenlang werd in de Kalfmolen graan gemalen. Tijdens de Eerste Wereldoorlog viel de molen stil en raakte hij grotendeels in verval. In 1924-1925 werd hij hersteld en in 1926 opnieuw in gebruik genomen, maar het maalbedrijf werd al in 1927 definitief stopgezet. Een jaar later werd de molen aangekocht door ‘Les Amis de la Commission Royale des Monuments et des Sites’, waardoor hij van
de sloop werd gered. De Kalfmolen kreeg bovendien een bijzondere plaats in de Belgische erfgoedgeschiedenis: hij werd in 1939 beschermd als monument.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de molen door een granaat getroffen. Na verschillende herstellingen werd de Kalfmolen in 1974 eigendom van de gemeente Knokke-Heist. In 1979-1980 volgde een grondige restauratie. De vernieuwde molen werd op 13 september 1980 officieel ingehuldigd. Ook nadien vonden nog verschillende onderhouds- en restauratiewerken plaats om het historische monument maalvaardig te houden.
Typische staakmolen
De Kalfmolen is een open houten standaardmolen of staakmolen. Het houten molenkot rust op een zware verticale staak, die op zijn beurt wordt ondersteund door vier bakstenen teerlingen. Daardoor staat het volledige molenlichaam vrij boven de grond. Het is een typisch molentype dat al sinds de middeleeuwen in onze streken voorkomt.
Maai- en steenzolder
De molen telt twee verdiepingen: een maalzolder en een steenzolder. Op de steenzolder bevinden zich twee koppels maalstenen, terwijl op de maalzolder een haverpletter staat. De molen heeft houten pestelroeden met een vlucht van ongeveer 23 meter. De zij- en voorkanten zijn verticaal met hout bekleed, terwijl de windweeg en de kap met eiken schalies zijn afgewerkt. Ook het historische kruiwerk, waarmee de molen naar de wind wordt gedraaid, is bewaard.
Op verschillende onderdelen zijn bovendien oude inscripties en jaartallen terug te vinden. Zo draagt het oude vangwiel het jaartal 1746 en zijn in houten onderdelen namen en jaartallen uit de 18de eeuw bewaard gebleven. Ze vormen tastbare sporen van de molenaars en ambachtslieden die door de eeuwen heen aan de Kalfmolen werkten.
Molen van Callant: eeuwenoud maalverleden in Ramskapelle
Ook in Ramskapelle kan je op Open Monumentendag een bijzonder stukje molengeschiedenis ontdekken. De molen van Callant, beter bekend als De Kruier, staat in de Ramskapellestraat, op korte afstand van de dorpskerk. De huidige molen is een stenen korenwindmolen van het type grondzeiler, maar zijn geschiedenis gaat veel verder terug dan de huidige stenen romp.
Al in 1416 wordt op deze plaats melding gemaakt van een molen. Het ging toen om een houten molen die toebehoorde aan Jan van Dudzeele. De molen stond op een kleine kunstmatige heuvel en was vermoedelijk onder meer bedoeld om de arbeiders van de nabijgelegen steenovens van meel voor hun brood te voorzien. Bij de molen hoorde immers ook een bakkerij.
Van houten molen naar stenen molen
De houten voorganger kende door de eeuwen heen een bewogen bestaan. Vermoedelijk werd de molen tijdens de godsdiensttroebelen vernield en rond 1630 opnieuw opgebouwd. Ook deze houten molen hield uiteindelijk geen stand: omstreeks 1896 werd hij door een zware storm vernield.
Een jaar later kreeg Ramskapelle een nieuwe molen. In 1897 bouwde Jozef De Vos een stenen windmolen, de voorganger van de huidige molen van Callant. Een gevelsteen boven de ingang verwijst nog naar de bouw en vermeldt ‘J. de Vos / Deckers: 1897’. De molen werd uitgerust met twee koppels maalstenen en deed dienst als korenmolen. De molenaarsfamilies volgden elkaar op. Karel Peel, die als knecht op de molen werkte, trouwde met Eugenie, de dochter van molenaar De Vos, en nam de molen over. In 1924 verkochten de kinderen Peel de molen aan Pieter Callant. De familie Callant zou vervolgens haar naam voor altijd met de Ramskapelse molen verbinden.
Van windkracht naar motorkracht
De windmolen bleef nog enkele jaren in bedrijf, maar de tijd van de windkracht liep stilaan ten einde. Rond 1935 schakelde Karel Callant over op mechanisch malen. De molenkap en de wieken werden afgebroken en de molen bleef verder malen met motorkracht. Volgens historische bronnen werd het maalbedrijf uiteindelijk in 1960 stilgelegd.De molen zelf bleef gelukkig bewaard. In 1999 werd de molen van Callant beschermd als monument, samen met de omgeving als beschermd dorpsgezicht.
De wieken draaien opnieuw
Na jaren van stilstand kwam er opnieuw beweging in het molenverhaal. De restauratie startte in het begin van de 21ste eeuw, met als doel de historische molen opnieuw maalvaardig te maken. De molenromp, vloeren en trappen werden aangepakt en vervolgens werden ook het molenmechanisme, de kap en het wiekenkruis gereconstrueerd. In maart 2005 kreeg de molen
opnieuw een stel wieken. Op 7 augustus 2005 werd de gerestaureerde en opnieuw maalvaardige molen van Callant feestelijk ingehuldigd. Daarmee kreeg Ramskapelle opnieuw een werkende windmolen die herinnert aan het eeuwenoude ambacht van de molenaar. Vandaag is de molen van Callant een stenen grondzeiler met een vlucht van ongeveer 22 meter en twee koppels maalstenen. De molen is eigendom van Wilfried Callant en wordt in erfpacht gegeven aan de vzw De Kruier.
Twee molens, één eeuwenoud verhaal
Met de Kalfmolen en de molen van Callant bezit Knokke-Heist twee molens die elk op hun eigen manier het verhaal vertellen van een verdwenen landbouw- en ambachtswereld. De ene rijst als houten staakmolen op aan de Graaf Jansdijk, de andere als stenen grondzeiler in het landelijke Ramskapelle. Beide werden ooit gebouwd om graan te malen, beide zagen de traditionele windkracht plaatsmaken voor moderne technieken en beide werden uiteindelijk als waardevol erfgoed gered. Tijdens Open Monumentendag krijgen bezoekers de kans om beide molens van dichtbij te ontdekken en te ervaren hoe het landschap van Knokke-Heist eeuwenlang letterlijk door de wind werd aangedreven
Gratis bezoek op zondag 13 september
Op zondag 13 september 2026 zijn zowel de Kalfmolen in Knokke als de molen van Callant (De Kruier) in Ramskapelle gratis te bezoeken van 10 tot 17 uur. Een mooie gelegenheid om even van de gebaande paden af te wijken en twee monumenten te ontdekken die elk een bijzonder hoofdstuk vertellen uit de geschiedenis van Knokke-Heist.
Voor meer info: Open Monumentendag 2026 | Open Monumentendag