De geschiedenis van de tomaat. Van de Azteken naar de Lage Landen

Lezing of congres

Door Bart De Prins

Vandaag is de tomaat de bestverkochte verse groente in ons land, maar ze behoort nog maar een goede honderd jaar tot onze dagelijkse kost. Tot vijf eeuwen geleden was de uit Amerika afkomstige plant in Europa volkomen onbekend.

Toen Spaanse veroveraars haar in de zestiende eeuw meebrachten, wist niemand goed wat ermee aan te vangen. Botanici bestudeerden haar, kunstenaars brachten haar in beeld en rijke plantenliefhebbers kweekten haar als curiosum.

In Italië en Spanje vond de vrucht geleidelijk haar weg naar de keuken; in onze streken bleef ze nog eeuwen vooral een zeldzame sierplant. Pas aan het einde van de negentiende eeuw en onder invloed van buitenlandse culinaire smaken, de groei van de tuinbouw en een veranderend consumptiepatroon belandde de tomaat op ons bord.

De Lage Landen speelden vroeg een opvallende rol in de kennismaking met de tomaat. Arts en plantkundige Rembert Dodoens nam haar op in zijn botanische werk. In Moerkerke bezat edelman Karel van Sint Omaars een beroemde plantentuin, waar de Libri Picturati ontstonden, een uitzonderlijke verzameling van meer dan veertienhonderd aquarellen, waarin ook tomaten zijn afgebeeld.

Ook Damme levert een intrigerend spoor. Bij opgravingen in 2006 werden in de zeventiende-eeuwse buitengracht vier tomatenzaden gevonden, vooralsnog de vroegst dateerbare archeologische resten van tomaten in de Lage Landen. Hoe kwamen ze daar terecht? Werden in Damme tomaten geteeld of gegeten, of bestaat er een verband met de tuin in Moerkerke?

In deze lezing volgt Bart De Prins de lange reis van de tomaat van de Azteken, via Spanje en Italië, naar onze streken.

Bart De Prins is historicus. Hij combineert een brede belangstelling voor geschiedenis en eetcultuur met een uitgesproken interesse voor de tomaat. In 2026 verscheen zijn boek ‘De tomaat, een geschiedenis van verwondering en smaak, 1500-1900’ (uitgeverij Sterck&DeVreese, ISBN 9789464715552).

Deze lezing is een initiatief van Sint-Guthago - Geschiedkundige Kring van de Zwinstreek