Opgravingen in de Zwinhaven van Hoeke, de Hanzeatische “novam villam de Dam”

Lezing of congres

Prof. Dr. Wim Declercq

“dat si hare kogghen brawen ten houke of maken hare zeylen...”

Van juli tot en met september 2021 doken archeologen van de Universiteit Gent de oudste geschiedenis van Hoeke in, op een plek waar vandaag vooral akkers en landwegen het beeld bepalen, maar waar in de late middeleeuwen een belangrijke Zwinhaven lag. Met een grootschalige opgraving in het voormalige havengebied wilden onderzoekers beter begrijpen hoe de getijdengeul(en) ontstonden en weer verdwenen, wanneer en hoe men de oevers bedijkte, en op welke manier de haveninfrastructuur zich ontwikkelde met alle activiteiten die daarbij hoorden.

Om dat verhaal te kunnen reconstrueren, legde het team een opgravingssleuf aan haaks op de vroegere Hoogstraat. Die ‘Hoogstraat’ is vandaag nog altijd herkenbaar als landweg, maar was ooit veel meer dan dat: een dijk die de westelijke rand van het Zwin markeerde en tegelijk een soort centrale ruggengraat vormde in de ruimtelijke organisatie van de middeleeuwse haven. De opgraving sneed dan ook niet alleen het binnendijkse gebied aan, maar reikte ook tot buiten de dijk. Net daar, in de overgangszone tussen land en getij, lag de sleutel om te begrijpen hoe dijk en water op elkaar inspeelden en of sporen van echte haveninstallaties bewaard waren gebleven.

Het onderzoek bracht meerdere fasen van bedijking langs de Zwingeul aan het licht, waartegen in de late 13de eeuw eerst een aanlegsteiger, gevolgd door een opvallend en omvangrijk kadeplatform werden opgetrokken uit hergebruikt scheepshout. Ook de vondsten vertellen een rijk verhaal. Ze wijzen erop dat Hoeke niet enkel een plek was waar schepen aanmeerden, maar ook een locatie waar aan schepen gewerkt werd. Dat de Hanze in Hoeke een vast voet aan wal had, wordt ook steeds aannemelijker.

Het onderzoek toonde dat het landschap voortdurend in beweging was. Doorheen de tijd vormden zich verschillende getijdengeulen die later weer verdwenen; een natuurlijke dynamiek die samenhing met steeds intensiever menselijk ingrijpen. Met het verdwijnen van de Zwingeul kromp ook de activiteit in het havengebied en keerde de zone terug naar agrarisch landgebruik.

Deze lezing is een initiatief van Sint-Guthago - Geschiedkundige Kring van de Zwinstreek.
Inschrijven verplicht op T 050 630 430 of via het onthaal van Cultuurcentrum Scharpoord.

Lezingen zijn gratis voor leden van Geschied- en Heemkundige Kring Sint-Guthago. Niet-leden betalen 3,50 euro
Na de lezing biedt het gemeentebestuur je een drankje aan in CaféCultuur.