In het najaar van 2023 werd ter hoogte van het Rubensplein in Knokke-Heist een nieuwe duinengordel van 5400 m² aangelegd. Die ingreep kadert in een bredere strategie om de kust op een duurzamere en toekomstgerichte manier te beschermen tegen stormen en overstromingen. Intussen tonen de eerste resultaten aan dat deze natuurgebaseerde aanpak effectief werkt.
Van harde naar zachte kustbescherming
Waar kustverdediging vroeger vooral bestond uit het versterken van dijken, kiest Knokke-Heist vandaag steeds nadrukkelijker voor een combinatie met natuurgebaseerde oplossingen. Deze zogenaamde Nature-based Solutions (NbS) maken gebruik van natuurlijke processen en ecosystemen om maatschappelijke uitdagingen aan te pakken, zoals klimaatadaptatie en het beperken van overstromingsrisico’s. Volgens de Europese Commissie gaat het om maatregelen die “door de natuur geïnspireerd en ondersteund” zijn, kostenefficiënt werken en tegelijk ecologische, sociale en economische meerwaarde creëren. In de praktijk betekent dit dat natuurlijke structuren, zoals duinen, opnieuw een prominente rol krijgen in de kustverdediging.
Stormtest doorstaan
De nieuwe duinengordel kreeg in oktober 2025 een stevige praktijktest tijdens storm Benjamin, die op 23 oktober over Knokke-Heist trok. De duinen hielden opvallend goed stand. Vooral het helmgras speelde daarbij een cruciale rol: het uitgebreide wortelnetwerk voorkwam op verschillende plaatsen klifvorming. Ten oosten van de duinengordel werden wél duidelijke kliffen waargenomen. Dat contrast bevestigt het belang van goed ontwikkelde duinvegetatie voor de stabiliteit van de kust.
Duin groeit uit tot levend ecosysteem
Ook op ecologisch vlak zijn de signalen positief. In het najaar van 2025 werd vastgesteld dat zeeraket zich spontaan vestigt en dat helmgras zich buiten het oorspronkelijke aanplantgebied verspreidt. Dat wijst erop dat de kunstmatig aangelegde duin evolueert naar een levend en dynamisch ecosysteem. Precies die biodiversiteit versterkt de beschermende functie van de duinen. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat duinvegetatie, met soorten zoals helmgras en biestarwegras, de erosie van duinen met 30 tot 40 procent kan verminderen. Bovendien beschikken duinen over een groot zelfherstellend vermogen na stormschade.
Wetenschappelijke opvolging
De ontwikkeling van de duinengordel wordt nauwgezet opgevolgd door onderzoekers van KU Leuven, UGent, het Agentschap Maritieme Dienstverlening en Kust (MDK) en het Departement Mobiliteit en Openbare Werken (MOW). Zij onderzoeken hoe de duinen zich verder ontwikkelen en in welke mate ze bescherming bieden tegen stormimpact en overstromingen. Deze monitoring moet waardevolle inzichten opleveren voor toekomstige kustmaatregelen.
In lijn met Kustvisie
De ingreep past binnen Kustvisie, het langetermijnplan van de Vlaamse overheid om de Belgische kust beter te beschermen tegen zeespiegelstijging en klimaatverandering. Daarin wordt nadrukkelijk gekeken naar een slimme combinatie van klassieke infrastructuur en natuurlijke oplossingen.
Knokke-Heist wil daarbij een voortrekkersrol opnemen. Door nu al te investeren in natuurgebaseerde kustbescherming wil de gemeente niet alleen de huidige inwoners beschermen, maar ook toekomstige generaties laten blijven genieten van de unieke kustomgeving.
Meer dan bescherming alleen
Naast hun beschermende functie bieden duinen ook een belangrijke meerwaarde voor natuur en beleving. Duinvegetatie staat op Europees niveau sterk onder druk, waardoor elke uitbreiding van dit habitat een winst betekent voor de biodiversiteit.
Tegelijk zorgen duinen voor een aantrekkelijk en natuurlijk kustlandschap, wat zowel bewoners als bezoekers appreciëren. Het esthetische karakter is dan ook een niet te onderschatten troef.
Blik op de toekomst
De gemeente Knokke-Heist onderzoekt momenteel welke bijkomende zones geschikt zijn om via natuurgebaseerde ingrepen de kust verder te beschermen tegen stormen en erosie. De positieve ervaringen aan het Rubensplein vormen daarbij een belangrijk referentiepunt.
Meer weten? Surf naar www.knokke-heist.be/klimaat-milieu-natuur/proefproject-duin-voor-dijk en www.agentschapmdk.be/nl/projecten/duin-voor-dijk-projecten
